Makala hii imepangwa kwa hatua zinazosomeka na kutekelezeka shambani.
Upotevu wa chakula hauanzi jikoni pekee. Huanzia kwenye mavuno, grading, vifungashio, barabara, ghala na tabia ya soko. Kupunguza upotevu ni kuongeza chakula na kipato bila kupanda eneo jipya.
Makala hii imechochewa na mjadala wa JamiiForums, kisha imeandikwa upya kwa mtazamo wa vitendo wa mkulima na mfugaji wa Tanzania. Haiahidi faida ya haraka; inakupa njia ya kupima uamuzi wako.
Pima upotevu wako
Andika kiasi kinachoharibika wakati wa kuvuna, kusafirisha, kuhifadhi na kuuza. Bila kipimo huwezi kujua hatua inayolipa.
Tenganisha chakula kilichopotea na kile kilichopunguzwa daraja lakini bado kinaweza kutumika.
Vuna na panga vizuri
Tumia muda wa kuvuna unaofaa, zana zisizoumiza mazao na crates zenye hewa. Grading mapema huzuia tunda moja bovu kuharibu mzigo wote.
Usipakie zaidi ya uwezo wa kifungashio.
Hifadhi na soko
Ghala kavu, pallets, ulinzi dhidi ya wadudu na rekodi ya stock hupunguza hasara. Gharama ya kuhifadhi ilinganishwe na bei inayotarajiwa.
Soko la karibu la haraka linaweza kuwa bora kuliko soko la mbali lenye bei kubwa lakini usafiri mrefu.
Suluhisho la jamii
Vikundi vinaweza kushirikiana kwenye cold room, usafiri, processing na taarifa za bei. Upotevu ukipunguzwa, faida huongezeka kwenye mnyororo mzima.
Makosa ya kuepuka
- Kutegemea kichwa cha habari au video moja
- Kuanza bila bajeti ya hasara na muda wa kusubiri
- Kutohifadhi risiti, vipimo, mikataba na rekodi
- Kupuuza usalama, afya, sheria na mazingira
Checklist ya utekelezaji
- Thibitisha chanzo na mtaalamu wa eneo
- Andika bajeti na kipimo cha mafanikio
- Fanya jaribio dogo kabla ya kupanua
- Rekodi gharama, ubora, mavuno na malipo
- Panga mnunuzi na hatua ya baada ya mavuno
Vyanzo na usomaji zaidi
Maudhui haya ni uandishi wa asili wa Kilimo Tanzania; hayajanakili maandishi wala picha ya chanzo.
