Makala hii imepangwa kwa hatua zinazosomeka na kutekelezeka shambani.
Lita 10 za maziwa kwa siku zinasikika vizuri, mpaka uhesabu gharama ya pumba, dawa na muda uliotumia kumtunza ng’ombe huyo. Wafugaji wengi wanashangaa mwisho wa mwezi kwa nini akaunti haijaongezeka licha ya ndoo kujaa kila asubuhi.
Tatizo si maziwa kidogo — ni kwamba gharama za siku hazihesabiwi pamoja na mapato ya siku. Ng’ombe mmoja anaweza kuonekana anafanya kazi vizuri wakati kwa kweli anakula faida yako.
Weka lita na gharama kwenye kitabu kimoja
Andika kila siku: lita zilizokamuliwa, bei ya kuuza, na gharama za siku hiyo — chakula, madini, dawa, maji, usafiri wa kupeleka sokoni. Baada ya mwezi mmoja tu, utaona kama unafanya kazi bure au unapata faida halisi.
Ndama na samadi ni mapato tofauti kabisa na maziwa — usiyachanganye kwenye hesabu moja, au utajidanganya kuwa maziwa yanalipa zaidi kuliko ukweli.
Chakula kinapaswa kufuata uzalishaji, si mzunguko wa kawaida
Ng’ombe anayetoa lita 15 kwa siku anahitaji protini na madini tofauti na anayetoa lita 5. Kubadilisha chakula ghafla — kwa mfano kuongeza pumba nyingi bila mpango — kunaweza kuvuruga tumbo lake na kupunguza maziwa badala ya kuongeza.
Kabla ya kuongeza gharama ya chakula, angalia kwanza malisho unayoyapata bure au kwa bei nafuu karibu na eneo lako. Muulize afisa mifugo wa wilaya kama hujui uwiano sahihi.
Rekodi ya afya inasimamia pesa yako
Tarehe ya chanjo, tiba, joto la kwanza na tarehe ya kupandisha zinasaidia kutabiri lini ng’ombe atazaa tena na kurudi kutoa maziwa. Siku za ugonjwa au kuchelewa kushika mimba ni siku za gharama bila mapato.
Muhimu: maziwa ya ng’ombe anayetibiwa hayapaswi kuuzwa au kunywewa mpaka muda wa kusubiri uliowekwa na dawa uishe kabisa.
Kabla ya kuongeza ng’ombe wa pili
Ongeza kundi tu pale rekodi za miezi kadhaa zinaonyesha faida thabiti, soko la uhakika la kuuza maziwa, na uwezo wako wa kumudu chakula na matibabu ya wanyama wawili. Ng’ombe wa pili bila mfumo uliopo ni deni la pili, si mapato ya pili.
